Süzme Sayaç Hesaplama

Süzme sayaç nedir?

Ana sayaç, dağıtım şirketinin aboneliğe ait resmî faturayı oluştururken esas aldığı sayaçtır. Ana sayaçta görülen tüketim, bu bağlantıya bağlı bütün alanların elektrik kullanımını içerir.

Süzme sayaç veya alt sayaç ise ana aboneliğe bağlı belirli bir konutun, dükkânın ya da başka bir bölümün tüketimini ayrı ölçer. Süzme sayaç resmî ayrı bir fatura üretmez; ortak faturanın kullanıcılar arasında daha anlaşılır paylaşılmasına yardımcı olacak tüketim bilgisini sağlar.

Ana sayaç tüketimi, süzme sayaçların tüketimini de kapsar. Örneğin ana sayaç 300 kWh, süzme sayaç 150 kWh gösteriyorsa ana kullanıcıya veya ortak alana kalan tüketim 150 kWh olur.

Süzme Sayaç uygulaması bu değerleri seçilen tarife ve paylaşım kuralıyla değerlendirir. Oluşan sonuç kullanıcıların kendi aralarındaki paylaşımı kolaylaştırır; dağıtım şirketinin düzenlediği resmî elektrik faturasının yerine geçmez.

Neden basit oran-orantı her zaman adil değildir?

Ana sayaç 300 kWh, süzme sayaç 150 kWh tüketmişse basit oran hesabı süzme sayacın toplamın %50’sini kullandığını söyler ve faturanın %50’sini ona verir. Bütün tüketim aynı fiyatla ücretlendirilse bu yaklaşım anlaşılır olabilir.

Gerçek faturada ise her kWh aynı fiyata gelmeyebilir. Kademe, tüketimin belirli bir sınıra kadar düşük, sınırdan sonra daha yüksek fiyatla hesaplanan bölümüdür. Çok zamanlı tarifede gündüz, puant ve gece fiyatları ayrıdır; dağıtım, vergi, güç ve diğer kalemlerin paylaşım biçimi de farklı olabilir.

Süzme Sayaç yalnızca tüketim yüzdesini bulup faturayı aynı yüzdeyle bölmez. Tüketimin fiyat kademelerine dağılımını, seçilen sayaç önceliklerini ve tarifedeki ücret kalemlerini değerlendirebilir. Kullanıcı ister basit oranı, ister ana sayacı öncelikli tutan veya bütün kullanıcıları eşit öncelikte değerlendiren paylaşımı seçebilir.

Kademeli tarifede öncelik seçimi

Bu iki örnek, 30 günlük bir dönem için sistemde tanımlanmış “Tek Terim Tek Zamanlı Mesken AG” tarifesiyle hazırlanmış gerçek hesaplama sonuçlarıdır. Örneklerde düşük fiyatlı kademe 240 kWh kabul edilmiştir.

Komşumun tüketimi faturayı pahalı kademeye taşıyorsa neden benim tüketimim de bundan etkilensin?

Ana abonelik sahibi kendi bölümünde 150 kWh, komşusu da süzme sayaçla ölçülen bölümde 150 kWh tüketmiştir. Birlikte 300 kWh’a ulaşıldığı için faturanın 60 kWh’lık bölümü yüksek fiyatlı kademeye geçer. Ana kullanıcı, kendi tüketimi tek başına kademe sınırını aşmadığı hâlde komşunun ek tüketimi yüzünden pahalı kademenin maliyetini paylaşmak istememektedir.

Bu durumda ana sayaç yüksek, komşunun süzme sayacı düşük öncelikli seçilir. Önce ana kullanıcının 150 kWh’ı düşük kademede değerlendirilir. Kalan düşük kademe hakkının 90 kWh’ı komşuya uygulanır; komşunun son 60 kWh’ı yüksek kademeye girer. Bu, komşunun tüketimini ana kullanıcının ödemesi değil, pahalı kademeye neden olan tüketimin maliyetini ilgili kullanıcıya yansıtma yaklaşımıdır.

Klasik yöntemle tüketime göre oranlama yapılsaydı: İki kullanıcı da 300 kWh’ın 150’şer kWh’ını, yani %50’sini tükettiği için 1.068,55 TL’lik toplam tutar ikiye bölünürdü. Yuvarlandığında ana kullanıcı da komşu da 534,28 TL öderdi. Elektriğini komşusuyla paylaşan ana kullanıcı 485,71 TL yerine 534,28 TL ödeyerek 48,57 TL zarar ederdi.

İki kullanıcı aynı miktarda tüketse de aynı tutarı ödemez. Ana kullanıcı öncelikli olduğu için kendi tüketiminin tamamı düşük kademeden, komşunun 60 kWh’ı ise yüksek kademeden hesaplanır. Toplama aktif enerji bedelinin yanında dağıtım bedeli, BTV, KDV ve tarifede bulunan diğer kalemler de paylaşım kurallarına göre dâhil edilir.

Öncelik sınırsız ucuz tarife hakkı değildir. Ana kullanıcı tek başına 260 kWh tüketirse ilk 240 kWh düşük, kendi kalan 20 kWh’ı yüksek kademeden hesaplanır. Ardından değerlendirilen komşu için düşük kademe hakkı kalmadıysa komşunun tüketiminin tamamı yüksek kademeye girebilir.

Aynı aboneliği eşit haklarla kullanan iki kiracı faturayı nasıl paylaşabilir?

Tek elektrik aboneliği bulunan bir villanın iki bağımsız bölümünde iki kiracının yaşadığını düşünelim. Bir bölümün tüketimi ana sayaçta kalan değerle, diğer bölümün tüketimi süzme sayaçla izlenmektedir. Abonelik taraflardan birinin adına görünse de kullanım ilişkilerinde ikisi de eşit hakka sahiptir; biri diğerinden öncelikli değildir.

Birinci kiracı 160 kWh, ikinci kiracı 140 kWh tüketmiştir. Eşit öncelik seçildiğinde düşük fiyatlı 240 kWh’lık hak iki kiracıya 120’şer kWh olarak dağıtılır. Böylece sayaçlardan birinin “ana” olarak adlandırılması o kiracıya daha avantajlı bir kademe sırası sağlamaz.

Klasik yöntemle tüketime göre oranlama yapılsaydı: Birinci kiracı 300 kWh’ın 160 kWh’ını, yani yaklaşık %53,33’ünü tükettiği için 569,89 TL; ikinci kiracı 140 kWh ile yaklaşık %46,67 paya sahip olduğu için 485,71 yerine 498,66 TL öderdi. Yani fazla tüketen ucuz tarifeden daha fazla faydalanır, az tüketen kullanıcı dezavantajlı duruma düşerdi.

Eşit öncelik faturayı eşit bölmek değildir; düşük fiyatlı kademeden eşit yararlanma hakkıdır. Birinci kiracının 40 kWh’ı, ikinci kiracının 20 kWh’ı yüksek kademeye geçtiği için toplam ödemeleri farklıdır.

Basit oran birinci kiracıya yaklaşık %53,33, ikinci kiracıya yaklaşık %46,67 pay verir. Tarife bazlı yöntem ise önce düşük ve yüksek kademe tüketimlerini ayırır, sonra enerji, dağıtım ve vergi kalemlerini bu dağılıma göre hesaplar.

Aynı tarife, farklı paylaşım kuralı

Tek yöntem her ilişki için adil olmayabilir. Süzme Sayaç, düşük fiyatlı kademeden hangi sırayla veya hangi hakla yararlanılacağını seçmeye imkân vererek paylaşım kuralını gerçek kullanım ilişkisine uyarlamaya yardımcı olur.

Bu örnek belirli bir tarife ve dönem üzerinden hazırlanmıştır. Kademe sınırları, birim fiyatlar, vergiler ve diğer fatura kalemleri dönemsel olarak değişebilir. Güncel hesaplama sistemde tanımlı tarife bilgilerine göre yapılır.

Çok zamanlı tarifede tüketim saatleri neden önemlidir?

Endeks, sayacın gündüz, puant veya gece gibi ayrı zaman dilimleri için tuttuğu tüketim değeridir. Çok zamanlı tarifede sistem gündüz tüketimini gündüz, puant tüketimini puant ve gece tüketimini gece fiyatıyla değerlendirmeye yardımcı olur.

Örneğin iki kullanıcı toplamda 100’er kWh tüketse bile biri ağırlıklı olarak puant, diğeri gece tüketmişse maliyetleri farklı olabilir. Bu nedenle yalnızca toplam 200 kWh üzerinden oran kurmak yanıltıcıdır. Güncel ve doğru sonuç için faturadaki endeksler ile sistemde tanımlı tarife bilgileri aynı döneme ait olmalıdır.

Sayaç geç okunursa tüketim nasıl yönetilebilir?

Fatura dönemi 30 günken süzme sayaç 40 gün sonra okunmuş ve 200 kWh tüketim göstermiş olsun. Günlük ortalama 200 ÷ 40 = 5 kWh’tır. Mevcut faturaya 30 × 5 = 150 kWh alınabilir; kalan 50 kWh sonraki döneme bırakılabilir.

Bu yaklaşım 40 günlük tüketimin tamamının 30 günlük tek faturaya yüklenmesini önlemeye yardımcı olur. Ancak gün sayısına dayalı tahmini ve oransal bir yöntemdir; en doğru sonuç bütün sayaçların aynı tarihte okunmasıyla elde edilir.

Her ay eski sayaç değerlerini yeniden aramayın

Giriş yapan kullanıcı faturalarını, ana ve süzme sayaç okumalarını ve okuma tarihlerini birlikte kaydedebilir. Yeni okuma girildiğinde önceki endeks sistemde bulunduğu için dönem tüketimi otomatik hesaplanabilir.

• Fatura ve sayaç kayıtları aynı yerde takip edilir.
• Paylaşım tek işlemle oluşturulabilir.
• Geçmiş dönem sonuçlarına yeniden ulaşılabilir ve dönemler karşılaştırılabilir.
• Excel, kâğıt veya mesaj geçmişinden eski değer arama ihtiyacı azalır.
• Geç okuma gibi istisnai dönemler daha düzenli yönetilebilir.

Sonuç ekranı yalnızca nihai tutarı değil; ana kullanıcının ve her süzme sayacın tüketimini, oranını ve hesaplanan payını görünür hâle getirerek paylaşımın taraflara açıklanmasını kolaylaştırır.

Kimler kullanabilir?

Sık yapılan hatalar

• Farklı tarihlerde okuma: Ana ve süzme sayaçları farklı günlerde okumak aynı dönemi karşılaştırmayı zorlaştırır.
• Endeks ve tüketimi karıştırma: Sayacın birikimli yeni endeksi ile dönem tüketimi aynı değer değildir.
• Zaman dilimlerini karıştırma: Gündüz, puant ve gece değerleri faturadaki karşılıklarıyla girilmelidir.
• Alt sayaç toplamının ana sayacı aşması: Tarihler, endeksler ve sayaç bağlantıları yeniden kontrol edilmelidir.
• Sayaç çarpanını atlama: Sayaçta bir çarpan kullanılıyorsa gerçek tüketim buna göre bulunmalıdır.
• Tek birim fiyat kullanma: Kademeli tarifede bütün tüketimi tek fiyatla hesaplamak sonucu bozabilir.
• Önceki endeksi yanlış hatırlama: Kayıtlı okumalar hesap farklarının önüne geçmeye yardımcı olur.
• Paylaşım kuralını belirlememe: Dağıtım, vergi, sabit ve güç bedellerinin nasıl paylaşılacağı önceden netleştirilmelidir.